Artykuł 21 §4 ordynacji podatkowej mówi o sytuacji, w której podatnik obowiązany jest do zapłaty podatku, zaliczki na podatek lub raty podatku bez złożenia deklaracji, a obowiązku tego nie wykonał.

W takim przypadku organ wydaje decyzję określającą wysokość zobowiązania. Taka decyzja wydawana jest po wszczęciu postępowania.

Przykładami podatków nie wymagających złożenia deklaracji dla których zobowiązanie powstaje „samoistnie” jest podatek od posiadania psów lub opłata targowa, miejscowa oraz uzdrowiskowa.